Wina w rozwodzie: Dług w sklepie na potrzeby domu nie uznany za zawinione zachowanie

Wyrok 2. Izby Cywilnej Sądu Najwyższego Turcji (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi), który trafił do mediów 7 listopada 2026 r., ponownie zwrócił uwagę na ważny aspekt oceny winy w rozwodzie: zadłużenie się żony w sklepie spożywczym i sklepie z artykułami domowymi, wywołane tym, że mąż nie łożył na potrzeby rodziny, nie zostało uznane za jej zawinione zachowanie. Jak podała Agencja Prasowa Demirören (DHA), Izba jednomyślnie utrzymała w mocy wyrok sądu apelacyjnego, który podwyższył kwoty alimentów i odszkodowania na rzecz żony. Poniżej omawiamy treść orzeczenia w zakresie, w jakim znalazła się ona w doniesieniach prasowych, wpływ winy na przebieg postępowania rozwodowego oraz kwestie, na które warto zwrócić uwagę w podobnych sytuacjach.

Stan faktyczny: wzajemny pozew o rozwód i wątek Alanyi

Według doniesień DHA strony złożyły wzajemny pozew o rozwód przed Sądem Rodzinnym nr 1 w Karabük (Karabük 1. Aile Mahkemesi). W aktach sprawy wyróżniły się dwie kwestie: wyjazd żony do Alanyi, gdzie przebywało wspólne dziecko stron, i niepodjęcie przez nią decyzji o powrocie do miejsca zamieszkania oraz jej zadłużenie w sklepie spożywczym i sklepie z artykułami domowymi.

Sąd pierwszej instancji uznał męża za winnego w stopniu znacznym, a żonę za winną w stopniu mniejszym. Obie strony złożyły apelację. 28. Wydział Cywilny Sądu Apelacyjnego w Ankarze (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 28. Hukuk Dairesi) odrzucił apelację męża jako wniesioną po terminie, natomiast apelację żony uwzględnił częściowo — podwyższając zasądzone na jej rzecz alimenty i odszkodowanie. W doniesieniach prasowych nie podano ani konkretnych kwot alimentów i odszkodowania, ani wysokości długów, ani numerów akt i wyroku.

Co orzekł Sąd Najwyższy? Ocena winy w postępowaniu rozwodowym

Zgodnie z uzasadnieniem przytoczonym w mediach 2. Izba Cywilna Sądu Najwyższego Turcji sformułowała następujące ustalenia:

• Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że mąż nie pokrywał wydatków na utrzymanie domu; w związku z tym zaciągnięcie przez żonę długów w sklepie spożywczym i sklepie z artykułami domowymi w celu pokrycia tych wydatków nie może być uznane za jej zawinione zachowanie.
• Mąż nie wniósł pozwu o rozwód na podstawie prawnej przesłanki porzucenia (terk); sama faktyczna rozłąka małżonków nie może być traktowana jako samodzielna podstawa do orzeczenia rozwodu.
• Wyjazdu żony do miejsca pobytu wspólnego dziecka i niepodjęcia przez nią decyzji o powrocie nie można kwalifikować jako jej zachowania zawinionego.

Izba potwierdziła, że mąż jest winny w stopniu znacznym, a żona — w stopniu mniejszym, i utrzymała wyrok sądu apelacyjnego w mocy. W niektórych tytułach prasowych pojawiło się sformułowanie „zadłużona żona bez winy”, jednak z treści artykułów wynika, że żona nie została uznana za całkowicie niewinną — jedynie zadłużenie i wyjazd do dziecka nie zostały wpisane na jej konto jako zawinione. To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia odszkodowania i alimentów.

Obowiązek przyczyniania się do kosztów utrzymania rodziny

Zgodnie z tureckim Kodeksem cywilnym (Türk Medeni Kanunu, TMK) małżonkowie są zobowiązani przyczyniać się do kosztów utrzymania wspólnoty małżeńskiej w miarę swoich możliwości — własną pracą i majątkiem (TMK art. 186). Gdy jedno z małżonków uchyla się od tego obowiązku, zadłużenie się przez drugie małżonka w celu pokrycia niezbędnych potrzeb domowych jest postrzegane nie jako zawinione zachowanie, lecz jako próba zapełnienia powstałej luki. To właśnie stanowi sedno omawianego orzeczenia: przy ustalaniu winy bierze się pod uwagę przyczynę i kontekst konkretnego zachowania.

Czy faktyczna rozłąka to to samo co porzucenie?

Drugi ważny wątek orzeczenia dotyczy różnicy między faktyczną rozłąką małżonków a porzuceniem (terk) jako odrębną przesłanką rozwodową. Porzucenie jest uregulowane w art. 164 TMK jako szczególna podstawa orzeczenia rozwodu i wiąże się ze ściśle określonymi warunkami: małżonkowi, który opuścił wspólne mieszkanie, należy doręczyć wezwanie (ihtar), rozłąka musi trwać co najmniej sześć miesięcy, a o wezwanie można wystąpić dopiero po upływie czterech miesięcy od opuszczenia domu. Bez dopełnienia tej procedury samo stwierdzenie „małżonek opuścił dom” nie jest wystarczające do żądania rozwodu z tej przesłanki.

W praktyce odejście jednego z małżonków z domu może być uwzględnione przy ocenie winy w ramach powództwa o rozwód z powodu trwałego i zupełnego rozkładu pożycia (TMK art. 166). Jednak — jak podkreślił Sąd Najwyższy w tej sprawie — przyczyna opuszczenia domu ma istotne znaczenie: wyjazd uzasadniony rozsądnym powodem, takim jak konieczność opieki nad wspólnym dzieckiem, nie może być automatycznie traktowany jako zawinione zachowanie.

Jak stopień winy wpływa na alimenty i odszkodowanie?

Ustalenie winy w postępowaniu rozwodowym to nie tylko kwestia tego, kto ma rację — przekłada się ono bezpośrednio na skutki finansowe:

• Odszkodowanie majątkowe i niemajątkowe (TMK art. 174): Małżonek, którego dotychczasowa lub przyszła sytuacja materialna uległa pogorszeniu wskutek rozwodu, może — jeśli jest niewinny lub mniej winny — żądać od strony winnej stosownego odszkodowania majątkowego. Strona, której dobra osobiste zostały naruszone, może żądać odszkodowania niemajątkowego (zadośćuczynienia).
• Alimenty z tytułu ubóstwa (TMK art. 175): Małżonek, który wskutek rozwodu popadłby w ubóstwo, może żądać alimentów od drugiej strony, pod warunkiem że jego wina nie jest większa niż wina współmałżonka.
• Alimenty na dziecko: Ustalane są na pokrycie kosztów utrzymania i wychowania wspólnego dziecka; zależą od jego potrzeb oraz możliwości finansowych stron — nie są bezpośrednio powiązane z winą.

Dlatego zakwalifikowanie lub niezakwalifikowanie określonego zachowania jako zawinionego może przesądzić o losie roszczenia odszkodowawczego i alimentów z tytułu ubóstwa. W związku ze skutkami wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego uchylenia przepisów o alimentach bezterminowych warto śledzić przebieg procesu zniesienia alimentów bezterminowych.

Co się dzieje, gdy termin na złożenie apelacji zostanie przekroczony?

Według doniesień prasowych apelacja wniesiona przez męża została odrzucona jako spóźniona. Zgodnie z tureckim Kodeksem postępowania cywilnego (Hukuk Muhakemeleri Kanunu, HMK) termin na złożenie apelacji wynosi co do zasady dwa tygodnie od doręczenia wyroku. Apelacja złożona po terminie jest odrzucana bez rozpoznania; oznacza to, że dana strona traci praktycznie możliwość zakwestionowania niekorzystnych dla siebie rozstrzygnięć z wyroku pierwszej instancji. W omawianej sprawie zarzuty męża dotyczące oceny jego winy nie zostały rozpoznane przez sąd apelacyjny — pod uwagę wzięto wyłącznie apelację żony, a w jej wyniku podwyższono zasądzone alimenty i odszkodowanie.

Ponieważ wyroki rozwodowe wywołują długofalowe skutki w zakresie alimentów, odszkodowania, władzy rodzicielskiej i podziału majątku, niezwykle ważne jest skrupulatne pilnowanie daty doręczenia wyroku oraz terminów do wniesienia środków odwoławczych.

Praktyczne wskazówki dla osób w podobnej sytuacji

• Warto gromadzić dokumenty potwierdzające wydatki na niezbędne potrzeby domowe i zaciągnięte w tym celu długi (paragony, faktury, zapisy o należnościach, historię transakcji bankowych) — mogą one służyć jako dowód na to, że drugi małżonek nie pokrywał tych kosztów.
• Przyczynę opuszczenia wspólnego miejsca zamieszkania (np. konieczność opieki nad dzieckiem, przemoc, trudna sytuacja finansowa) należy udokumentować w miarę możliwości korespondencją, zeznaniami świadków lub innymi dowodami.
• Małżonek zamierzający oprzeć roszczenie na przesłance porzucenia powinien przestrzegać wymogów proceduralnych i terminów związanych z doręczeniem wezwania — sama faktyczna rozłąka może nie wystarczyć.
• Terminy do wniesienia środków odwoławczych biegną od daty doręczenia wyroku; ważne jest, by adres korespondencyjny był aktualny.

Ogólne informacje na temat podstaw orzeczenia rozwodu, przebiegu postępowania i kosztów znajdą Państwo w naszym poradniku dotyczącym pozwu o rozwód. Pełne teksty orzeczeń Sądu Najwyższego są dostępne — po ich opublikowaniu — w systemie Wyszukiwania Orzeczeń Yargıtay.

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie należy kierować się aktualnie obowiązującymi przepisami prawa i oficjalnymi komunikatami.