Rozwód w Turcji – Przyczyny, Przebieg, Koszty, Czas Trwania i Skutki

Jak złożyć pozew o rozwód?
Aby wszcząć postępowanie rozwodowe, należy przygotować pismo procesowe (pozew). Jeśli małżonkowie decydują się na rozwód za porozumieniem stron (Rozwód za porozumieniem stron), do pozwu należy dołączyć podpisaną przez obie strony ugodę rozwodową (protokół). Gotowe dokumenty składa się w wydziale przyjmowania spraw sądowego sądu właściwego dla spraw rodzinnych.

Ile kosztuje pozew o rozwód?
Wniesienie sprawy do sądu wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty sądowej. Oprócz opłaty wstępnej należy wpłacić zaliczkę na koszty korespondencji sądowej (doręczenia, poczta itp.).

Jak długo trwa postępowanie rozwodowe?
Czas trwania każdej sprawy zależy od obciążenia sądu, tempa gromadzenia dowodów oraz przebiegu doręczeń. Orientacyjnie: Rozwód za porozumieniem stron zamyka się zwykle w ciągu 1 tygodnia do 1 miesiąca, natomiast Rozwód z orzekaniem o winie trwa przeciętnie od 1 do 1,5 roku.

Podstawy prawne rozwodu
Tureckie prawo rodzinne przewiduje zarówno ogólne, jak i szczegółowe przyczyny rozwodu. Ogólną podstawą jest głęboki i trwały rozkład pożycia małżeńskiego, określany w ustawie jako „poważna niezgodność” (şiddetli geçimsizlik). Do szczegółowych przyczyn należą: zdrada małżeńska (zina), groźba utraty życia lub zachowanie poniżające, popełnienie przestępstwa i utrata godności, porzucenie małżonka (terk) oraz choroba psychiczna. Osoba zamierzająca złożyć pozew o rozwód z orzekaniem o winie musi powołać się na jedną ze wskazanych podstaw ustawowych.

Rodzaje postępowania rozwodowego
W Turcji wyróżnia się dwa rodzaje postępowania: Rozwód za porozumieniem stron – kończy się na jednej rozprawie, ponieważ małżonkowie są zgodni co do samego rozwiązania małżeństwa oraz wszystkich kwestii z nim związanych. Rozwód z orzekaniem o winie – stosowany, gdy strony spierają się o alimenty, odszkodowanie, władzę rodzicielską lub podział majątku.

Właściwość sądu
Sprawy rozwodowe rozpoznaje sąd rodzinny (Aile Mahkemesi). W miejscowościach, w których taki sąd nie działa, jego funkcję pełni sąd cywilny pierwszej instancji (Asliye Hukuk Mahkemesi). Właściwy miejscowo jest sąd odpowiadający miejscu zamieszkania jednego z małżonków – pod warunkiem że małżonek ten zamieszkuje tam od co najmniej 6 miesięcy.

Czym różni się Rozwód za porozumieniem stron od Rozwodu z orzekaniem o winie?
Rozwód z orzekaniem o winie składa jedna ze stron, gdy druga nie zgadza się na rozwiązanie małżeństwa lub gdy strony nie mogą dojść do porozumienia w kwestiach alimentów, władzy rodzicielskiej, odszkodowania czy podziału majątku. Rozwód za porozumieniem stron to postępowanie kończące się na jednej rozprawie, w ramach której oboje małżonkowie potwierdzają swoją zgodę na rozwód i akceptują uzgodnione warunki.

Czy strona, która składa pozew jako pierwsza, ma przewagę w sprawie o rozwód?
Nie – złożenie pozwu jako pierwsze nie daje żadnej automatycznej przewagi procesowej. Jeśli jeden z małżonków wniósł powództwo, drugi ma prawo wytoczyć powództwo wzajemne. Kluczowe jest, aby każda ze stron popierała swoje twierdzenia dowodami zgodnymi z prawem.

Czy udział w rozprawach jest obowiązkowy?
Jeśli oboje małżonkowie są reprezentowani przez adwokata, ich osobista obecność na rozprawach nie jest wymagana – adwokaci występują w imieniu klientów. Jeżeli jednak powód nie ma pełnomocnika, jest zobowiązany osobiście stawić się na każdej rozprawie; nieusprawiedliwione niestawiennictwo może skutkować zawieszeniem postępowania.

Czym jest dochodzenie sytuacji majątkowej stron?
W toku postępowania rozwodowego sąd zwraca się do właściwej jednostki policji z wnioskiem o przeprowadzenie dochodzenia dotyczącego sytuacji ekonomicznej stron. Sporządzany raport obejmuje informacje o dochodach małżonków, tym, czy zajmowane przez nich mieszkanie jest wynajmowane, a także o posiadanych przez nich nieruchomościach i pojazdach zarejestrowanych na ich nazwisko.

Czy mężczyzna ma prawa w postępowaniu rozwodowym?
W społeczeństwie funkcjonuje przekonanie, że alimenty mogą żądać wyłącznie kobiety. Tymczasem prawo tureckie nie wprowadza takiego ograniczenia – mąż również może ubiegać się o alimenty, o ile spełnione są ustawowe przesłanki.
Mąż może wnioskować o przyznanie mu władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, a jeśli sąd przyzna mu tę władzę, może jednocześnie domagać się zasądzenia alimentów od matki.
Odszkodowanie (zarówno majątkowe, jak i niemajątkowe) przysługuje obojgu małżonkom. Po rozwiązaniu małżeństwa każda ze stron ma prawo dochodzić odszkodowania w zakresie, w jakim wina leży po stronie współmałżonka.

Czy kobieta ma jakąś przewagę w postępowaniu rozwodowym?
Przede wszystkim kobieta, która doświadcza przemocy lub jest nią zagrożona, może już na etapie składania pozwu wnioskować o orzeczenie nakazu opuszczenia wspólnego miejsca zamieszkania przez męża (zakaz zbliżania się / nakaz eksmisji).
W trakcie postępowania rozwodowego kobieta ma prawo pozostać w dotychczasowym miejscu zamieszkania wraz z dziećmi – wniosek o przyznanie jej prawa do korzystania ze wspólnego lokalu składa się razem z wnioskiem o nakaz ochronny.
Jeśli kobieta nie ma żadnych własnych dochodów, może w toku postępowania wnioskować o alimenty tymczasowe dla siebie lub – w ramach wniosku o przyznanie władzy rodzicielskiej – o alimenty na dziecko.

Czy adwokat rozwodowy jest konieczny?
Każdy może prowadzić sprawę sądową samodzielnie, bez pomocy adwokata – prawo tego nie zabrania. Niemniej jednak brak znajomości przepisów prawa rodzinnego oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego (Yargıtay) może prowadzić do nieodwracalnych strat prawnych. Tak jak w każdej innej dziedzinie życia – warto zasięgnąć porady specjalisty i uzyskać wsparcie w prowadzeniu sprawy.

Jak przebiega postępowanie o Rozwód za porozumieniem stron?
Po pierwsze, od daty zawarcia małżeństwa musi upłynąć co najmniej 1 rok – w przypadku małżeństw krótszych niż rok Rozwód za porozumieniem stron nie jest dopuszczalny.
Strony muszą osiągnąć porozumienie we wszystkich kluczowych kwestiach: rozwiązaniu małżeństwa, alimentach, władzy rodzicielskiej nad dziećmi, ewentualnym odszkodowaniu oraz podziale majątku.
Ugodę (protokół) sporządza się w 3 egzemplarzach z własnoręcznymi podpisami – 1 trafia do akt sądowych, po 1 otrzymuje każda ze stron.
Nawet jeśli oboje małżonkowie są reprezentowani przez adwokatów, oboje muszą osobiście stawić się na rozprawę i potwierdzić przed sędzią, że akceptują warunki ugody i chcą rozwodu.

Czy Rozwód za porozumieniem stron może przekształcić się w Rozwód z orzekaniem o winie?
Tak – jeśli po wszczęciu postępowania o Rozwód za porozumieniem stron jeden z małżonków wycofa swoją zgodę na którekolwiek z uzgodnionych warunków, sprawa automatycznie przekształca się w Rozwód z orzekaniem o winie.
Działa to też w drugą stronę: sprawa o Rozwód z orzekaniem o winie może na wniosek obu stron przekształcić się w Rozwód za porozumieniem stron.
Ponieważ postępowanie za porozumieniem stron kończy się na jednej rozprawie, jest znacznie częściej wybierane. Jednak małżonkowie pragnący jak najszybciej zakończyć małżeństwo nie powinni pochopnie podpisywać ugody bez znajomości swoich praw – pochopna zgoda na niekorzystne warunki może prowadzić do nieodwracalnych strat. Przed wyborem trybu postępowania warto szczegółowo omówić z adwokatem kwestie alimentów, władzy rodzicielskiej, podziału majątku i odszkodowania. Jeśli porozumienie jest niemożliwe, należy złożyć pozew o Rozwód z orzekaniem o winie.

Jak przebiega postępowanie o Rozwód z orzekaniem o winie?
Na początku strony składają pisma procesowe – etap wymiany pism trwa około 45 dni, po czym wyznaczana jest pierwsza rozprawa. W toku postępowania sąd przesłuchuje świadków, kieruje zapytania do instytucji i może zlecić sporządzenie opinii biegłego. Z tych powodów Rozwód z orzekaniem o winie trwa zazwyczaj ponad rok.

Co zrobić, jeśli strony pogodzą się w trakcie postępowania?
Jeśli małżonkowie zdecydują się na pojednanie, muszą poinformować sąd o tej zmianie. Każda ze stron, która wcześniej złożyła pozew lub powództwo wzajemne, powinna wnieść do sądu pismo procesowe o cofnięcie pozwu. Należy przy tym pamiętać, że strona cofająca powództwo nie będzie mogła ponownie wytoczyć sprawy na tej samej podstawie faktycznej.

Czy w trakcie postępowania rozwodowego można nawiązać nową relację?
Do momentu uprawomocnienia się wyroku rozwodowego strony pozostają formalnie małżeństwem. Oznacza to, że przez cały czas trwania postępowania obowiązuje ich wzajemna wierność małżeńska. Nawiązanie przez jednego z małżonków nowego związku lub wspólne zamieszkanie z inną osobą stanowi naruszenie tego obowiązku i może być kwalifikowane jako zdrada małżeńska.

Czy małżeństwo z obywatelem tureckim stanowi przeszkodę do orzeczenia rozwodu w Turcji?
Artykuł 14 tureckiej ustawy o prawie prywatnym międzynarodowym (Milletlerarası Özel Hukuk Mevzuatı) stanowi, że w przypadku różnego obywatelstwa małżonków stosuje się prawo miejsca ich wspólnego zamieszkania, a w braku takiego miejsca – prawo tureckie. Cudzoziemcy pozostający w związku małżeńskim z obywatelem tureckim mogą więc bez przeszkód złożyć pozew o rozwód przed sądem w Turcji – obywatelstwo tureckie małżonka nie jest przeszkodą procesową.

Jak udowodnić zdradę małżeńską w postępowaniu rozwodowym?
Jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie, że jeden z małżonków naruszył obowiązek wierności, fakt ten można wykazać wszelkimi dowodami uzyskanymi zgodnie z prawem. Strona dążąca do udowodnienia zdrady może przedstawić zeznania świadków, zapisy rozmów telefonicznych, dane z rejestrów hotelowych, wiadomości WhatsApp lub Facebook albo fotografie – pod warunkiem, że dowody te zostały zebrane legalnie.

Gdzie uzyskać zaświadczenie lekarskie po pobiciu?
Małżonek, który doznał przemocy fizycznej, może zgłosić się na dowolny komisariat policji i złożyć zawiadomienie. Policja skieruje go do szpitala, gdzie zostanie wydane zaświadczenie lekarskie o obrażeniach. Na podstawie tego zaświadczenia można wnioskować o nakaz opuszczenia mieszkania (zakaz zbliżania się) – wniosek składa się na komisariacie policji, w prokuraturze lub bezpośrednio w sądzie rodzinnym.

Gdzie szukać pomocy w przypadku przemocy domowej?
Osoba, która doznała przemocy fizycznej, powinna: uzyskać zaświadczenie lekarskie o obrażeniach i złożyć zawiadomienie o przestępstwie (donos karny) na współmałżonka. Pomoc można uzyskać u: prokuratora, organizacji pozarządowych działających na rzecz kobiet, centrum poradnictwa dla kobiet, izby adwokackiej (Baro), na komisariacie policji, w jednostce żandarmerii, w placówce medycznej oraz dzwoniąc na infolinię Alo 183 (pomoc prawna z urzędu).

Czy nagrania dźwiękowe, nagrania wideo oraz wiadomości z Facebooka i WhatsAppa mogą być dowodem w sprawie?
Strona, która chce udowodnić swoje twierdzenia, musi przedstawić sądowi wyłącznie dowody zdobyte legalnie. Złożenie nielegalnie uzyskanego dowodu nie tylko nie zostanie uwzględnione przez sąd, ale może też narazić osobę składającą taki dowód na odpowiedzialność karną. Nagrania dźwiękowe, wideo ani wiadomości prywatne zdobyte bez zgody rozmówcy stanowią naruszenie prywatności i mogą być kwalifikowane jako przestępstwo.

Komu przysługują alimenty?
Jeżeli wskutek orzeczenia rozwodu jeden z małżonków znalazłby się w niedostatku, a jego wina w rozkładzie pożycia jest mniejsza niż wina drugiej strony, może on żądać zasądzenia alimentów.
Jeśli strony mają wspólne dzieci, małżonek, któremu przyznano władzę rodzicielską, może żądać od drugiego rodzica pokrycia kosztów zdrowotnych, opiekuńczych i edukacyjnych dziecka. Oba rodzaje alimentów można zasądzić już w toku postępowania rozwodowego.

Jak sąd ustala wysokość alimentów?
Przed wydaniem orzeczenia sąd przeprowadza dochodzenie w sprawie sytuacji ekonomicznej i społecznej obu stron, a następnie dostosowuje wysokość alimentów do ustalonego stanu faktycznego. Pod uwagę brane są: dochody każdego z małżonków, posiadane nieruchomości i ruchomości. Sąd nie zasądzi alimentów przekraczających możliwości finansowe zobowiązanego.

Do kiedy płacone są alimenty na dziecko?
Alimenty na dziecko (alimenty związane z władzą rodzicielską) są świadczeniem tymczasowym. Wygasają automatycznie z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności – bez potrzeby wytaczania odrębnego powództwa. Jeśli po osiągnięciu pełnoletności dziecko kontynuuje naukę, może samodzielnie wytoczyć powództwo o alimenty na czas kształcenia.

Czy alimenty mogą być waloryzowane?
Tak – sąd może już w wyroku określić coroczny wskaźnik waloryzacji alimentów. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (Yargıtay) waloryzacja powinna być powiązana z wskaźnikami publikowanymi przez Turecki Instytut Statystyczny (Türkiye İstatistik Kurumu – TÜİK), co oznacza, że alimenty wzrastają corocznie o ustalony wcześniej procent.

Kto ponosi winę w postępowaniu o Rozwód z orzekaniem o winie?
Kwestia winy ma kluczowe znaczenie w Rozwodzie z orzekaniem o winie. Jeśli jedna lub obie strony twierdzą, że to współmałżonek jest winny rozkładu pożycia, swoje zarzuty muszą udowodnić. Za stronę winną sąd uzna małżonka, który nie wywiązywał się z obowiązków wynikających z małżeństwa, stosował przemoc wobec współmałżonka lub zaniedbywał obowiązki wobec dzieci.

Czy opuszczenie wspólnego miejsca zamieszkania jest przestępstwem?
Opuszczenie przez jednego z małżonków wspólnego miejsca zamieszkania jest samo w sobie podstawą do orzeczenia rozwodu (porzucenie – terk). Porzucony małżonek może wytoczyć sprawę o rozwód z tej właśnie przyczyny, jeśli spełnione są łącznie następujące warunki: małżonek celowo opuścił wspólne mieszkanie, uchylając się od obowiązków małżeńskich; nieobecność trwa co najmniej 6 miesięcy; porzucony małżonek bezskutecznie wezwał drugiego do powrotu.

Komu zostanie przyznana władza rodzicielska – matce czy ojcu?
Podczas trwania małżeństwa władza rodzicielska jest wykonywana wspólnie przez oboje rodziców. W postępowaniu rozwodowym sąd przyznaje ją jednemu z nich. Przy podejmowaniu decyzji sąd w pierwszej kolejności ocenia, czy dziecko wymaga szczególnej opieki matki, a następnie – który z rodziców zapewni mu lepsze warunki rozwoju.

Każde orzeczenie sądu dotyczące dziecka musi być zgodne z jego dobrem. Jeżeli dziecko wymaga opieki matczynej, władza rodzicielska zostanie przyznana matce. Jeśli jednak matka zaniedbuje dziecko, nie angażuje się w jego wychowanie lub nie wywiązuje się ze swoich obowiązków rodzicielskich, władza rodzicielska może zostać przekazana ojcu.

Czym jest oświadczenie o ustanowieniu miejsca zamieszkania rodziny?
Nieruchomość, w której rodzina zamieszkuje wspólnie, jest rodzinnym miejscem zamieszkania (dom rodzinny). Po złożeniu stosownego oświadczenia w urzędzie ksiąg wieczystych (Tapu Müdürlüğü) jeden z małżonków nie może bez zgody drugiego wypowiedzieć umowy najmu ani sprzedać nieruchomości – nawet jeśli jest jej wyłącznym właścicielem (figuruje jako właściciel w akcie własności – TAPU). Małżonek chcący skorzystać z tej ochrony może złożyć stosowny wniosek bezpośrednio w urzędzie ksiąg wieczystych.

Kto może być świadkiem w sprawie o rozwód?
Świadek to osoba, która składa zeznania przed sądem na temat zdarzeń będących przedmiotem sprawy. W postępowaniu rozwodowym zeznania świadków mają istotne znaczenie dowodowe. Strony powinny starannie dobierać świadków – tylko osoby, które bezpośrednio obserwowały zdarzenia i mają wiedzę z własnych spostrzeżeń (a nie jedynie ze słyszenia), mogą złożyć zeznania mające wartość dowodową.

Odszkodowanie majątkowe i niemajątkowe w sprawie o rozwód
Odszkodowanie to żądanie naprawienia szkody wyrządzonej przez bezprawne działanie. Małżonek, który poniósł szkodę majątkową lub krzywdę niemajątkową wskutek zawinienia drugiej strony, może domagać się odszkodowania. Żądanie to można zawrzeć już w pozwie o rozwód.

Komu należy się złoto podarowane na weselu?
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (Yargıtay) złoto podarowane podczas uroczystości weselnej należy do kobiety. Nie ma znaczenia, czy zostało założone mężowi czy żonie ani przez kogo (np. przez rodzinę pana młodego) – biżuteria przekazana na weselu jest własnością żony. Wyjątek stanowią przedmioty przeznaczone wyłącznie dla mężczyzn i przez nich użytkowane, np. zegarek męski.

Czy w trakcie postępowania rozwodowego można sprzedać nieruchomość?
Jeśli wspólne miejsce zamieszkania rodziny jest objęte ochroną jako dom rodzinny, małżonek będący właścicielem nie może go sprzedać bez zgody drugiego małżonka. Gdyby do takiej sprzedaży doszło, pokrzywdzony małżonek ma prawo wytoczyć powództwo o unieważnienie aktu własności (tapu iptali).

Jak wygląda podział majątku przy rozwodzie?
W małżeństwach zawartych po 1 stycznia 2002 r. obowiązuje ustawowy ustrój wspólności majątkowej dorobkowej (uczestnictwa w dorobku). Oznacza to, że każdy ze współmałżonków ma prawo do połowy majątku nabytego przez oboje w trakcie trwania małżeństwa. Przed tą datą obowiązywał ustrój rozdzielności majątkowej i majątek pozostawał przy tym małżonku, który go nabył.

Kiedy zmiana stanu cywilnego pojawia się w dokumentach tożsamości?
Z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego sąd, który go wydał, przesyła stosowne zawiadomienie do właściwego urzędu stanu cywilnego. Urząd stanu cywilnego aktualizuje dane obu byłych małżonków po otrzymaniu prawomocnego wyroku z sądu.

Kiedy wyrok rozwodowy staje się prawomocny?
Wyrok ogłoszony na rozprawie ma charakter wyroku skróconego (sentencji). Następnie sąd sporządza uzasadnienie na piśmie i doręcza je obu stronom. Jeżeli żadna ze stron nie wniesie środka zaskarżenia (sprzeciwu / odwołania – kasacji / skargi kasacyjnej) w ustawowym terminie od dnia prawidłowego doręczenia, wyrok staje się prawomocny.